Encyklopedia

Podstacja prostownikowa Kolumba

dodane przez jas59; zmodyfikowane przez jas59

Kompleks budynków znajdujących się na wyspie Jaskółczej przy dzisiejszej ulicy Kolumba pod numerem 86 - 89 od chwili zakupu zawsze kojarzył się z komunikacją miejską. Budynki przystosowano do pełnienia funkcji zajezdni tramwajów konnych. Znajdowały się tu pomieszczenia dla 90 koni, 22 wagonów, wraz z z warsztatami i magazynami paszowymi. Po elektryfikacji (tramwaje konne przestały jeździć 1 maja 1898) linii tramwajowych zmieniło się też oblicze budynku.

Budynek podstacji, jak już wspomniałem wyżej, jest częścią kompleksu budynków zajezdni tramwajowej zakupionej w 1885 roku przez Szczecińskie Towarzystwo Kolei Ulicznych (Stettiner Strassen - Eisenbahn Gesellschaft - powstało w 1879 roku) - wykupiło działki od spadkobierców radcy Rohma za sumę 110 tys. marek, wraz z wyspą Jaskółczą (Rahminsel). Kupiono całość, bo spadkobiercy nie chcieli dzielić terenu.

W miejscu, gdzie znajdował się magazyn paszowy zamontowano maszynownię zasilającą trakcję napowietrzną w prąd (5 maja 1896 roku zawarto umowę z Powszechnym Towarzystwem Elektrycznym (Allgemeine Elektizität-Gesellschaft z Berlina) na budowę sieci tramwaju elektrycznego i elektrowni zasilającej sieć trakcyjną. Główną część prac wykonano w 1897 roku).

Jego urządzenia pierwotnie składały się z trzech maszyn, każda o mocy 225 KM i mocy maksymalnej 300 KM, z których prąd napędu bezpośredniego generowany był o napięciu 550 V. W następnym roku dodano kolejne maszyny, które dały w sumie około 800 kW. W celu zmniejszenia strat napięcia zainstalowano układy prostowników szklanych o mocy 2x110 kW każdy. W połowie 1927 roku instalację na wyspie Jaskółczej rozbudowano o duży prostownik o mocy 810 kW, co zwiększyło moc tej instalacji do 1915 kW.

W tamtym okresie trakcja napowietrzna zaopatrywana była w energię elektryczną przez stacje transformatorowe na wyspie Jaskółczej (Umformerwerk Rahms) - 1915 kW, Niemierzyn (Umformerwerk Nemitz) - 485 kW, Golęcin (Gleichrichterwerk Frauendorf) - 220 kW, ulica Gdańska (Gleichrichterwerk Altdammerstr.) - 220 Kw, których łączna moc wynosiła 2840 kW.

Otoczenie zajezdni możemy podziwiać do dnia dzisiejszego, które nie zmieniło się od końca XIX wieku, jedynie przeprowadzono drobne przeróbki. Kompleks wzniesiono w stylu charakterystycznym dla budowli przemysłowych i użyteczności publicznej. Dostosowano go również do budowli znajdujących się w ciągu ulicy (była to ulica przemysłowa). Styl ten charakteryzował się prostotą brył o ceglanych licach budynków, wraz ze skromnym wystrojem. Od tego stylu odbiega budynek administracji oraz stacja transformatorowa. Powstały one już w latach dwudziestych ubiegłego wieku. Obiekt został wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-861, decyzją Kl.3-5340/117/90 z dnia 20 lipca 1990 roku.

Przebudowano zajezdnie według projektu Gustava Gaussa i wraz z przebudową powstała nowoczesna podstacja zasilająca w 1925 roku w ramach centralizacji zaplecza energetycznego, na północnym cyplu Wyspy Jaskółczej. Trafiły do niej urządzenia z elektrowni znajdującej się przy obecnej ulicy Storrady i transformatorowni przy przy dzisiejszej ulicy Św. Ducha. W międzyczasie wybudowano jednoprzęsłowy most o konstrukcji kratownicowej, który łączy zajezdnię z wyspą Jaskółczą, powstał w związku z planami rozbudowy zajezdni i budowy nowej stacji transformatorowej. Autorem konstrukcji był inżynier Hermann Scholl. Konstrukcja powstała na przełomie 1920/1921 roku.

Mała moc podstacji prostowniczych prądu (5010 kW) w 1958 roku zmusiła firmę do rozbudowy podstacji w byłej zajezdni na Kolumba. Przeciągające się prace przy modernizacji podstacji (braki materiałowe) spowodowały zawieszenie pod koniec roku z linii 5, 6, 7 po 1 brygadzie. Niestety nic to nie pomogło. Na początku 1959 roku nastąpiło przeciążenie trakcji i nastąpiła awaria paraliżująca miasto. Dla zapobieżenia w przyszłości podobnym wydarzeniom w lutym 1959 roku dodano jeden prostownik o mocy 1000 kW.

Przed laty na Wyspę Jaskółczą prowadziły dwa mosty. Ten, którym poprowadzono kable pod napięciem, przed laty (1989) zawalił się ze starości. Tymczasowo kable przełożono na most pieszo-drogowy. Most kablowy łączył ulicę Kolumba z podstacją energetyczną.

W październiku 2005 roku pojawiła się szansa na poprawę sytuacji. Ogłoszono przetarg na postawienie nowego mostu kablowego. MZK Szczecin miał na ten cel zarezerwowane 1,4 mln zł. Zainteresowanych było 12 firm jego budową, jednak do przetargu stanęły tylko trzy jak: "Energopol" proponował wykonanie prac za niespełna 1 mln 338 tys. zł, "Stalmont" chciał prawie 1 mln 350 tys. zł, a stargardzka firma "Apex-Roboziem" skalkulowała prace na ponad 1 mln 480 tys. zł.

18 stycznia 2006 roku podpisano umowę z konsorcjum firm "Energopol" Szczecin i spółką Gotowski Budownictwo Komunikacyjne i Przemysłowe z Bydgoszczy. Budowę mostu zakończono w połowie lipca 2006 roku, a w dniach 8 - 11 września 2006 roku nastąpiło podłączenie kabli zasilających.

Budynek podstacji zostanie odnowiony przy okazji przebudowy infrastruktury ulicy Kolumba w kierunku Pomorzan w ramach II etapu przebudowy torowisk, rozpoczętej 18 grudnia 2021 roku.

Przebudowa ma polegać na dostosowaniu pomieszczeń budynku podstacji dla nowych potrzeb, wymianie urządzeń elektroenergetycznych na nowe o lepszej sprawności elektrycznej i mniejszych gabarytach, (m.in. nowe zespoły prostownikowe – transformator (suchy) + prostownik, transformator potrzeb własnych), nowe rozdzielnie średniego napięcia SN – 15 kV, niskiego napięcia nN – trakcyjne 660V i na potrzeby własne 400V. Ma zostać zainstalowana nowa automatyka sterująca urządzeniami SN i nN. Po modernizacji podstacja ma być bezobsługowa i włączona w system zdalnego sterowania.

Nastąpi również remont części wewnętrznej budynku wraz z przebudową w przypadku zmiany rozmieszczenia urządzeń w budynku podstacji. Wymianie ulegną wyeksploatowane i zużyte kable zasilające SN i trakcyjnych nN na nowe. Zostaną ułożone nowe instalacje wewnętrzne m.in.: oświetleniowe, telefoniczne, komputerowe, kontroli dostępu, monitoringu wizyjnego, ogrzewania, klimatyzacji i/lub wentylacji itp., Podstacja zostanie podłączona do systemu zdalnego sterowania podstacjami z pulpitu sterowniczego.

Jednocześnie planowany jest remont, wpisanego do rejestru zabytków, budynku głównego podstacji w celu odnowienia i przywrócenia do stanu pierwotnego. Nastąpi też likwidacja zbędnych budynków gospodarczych, jak również zmiana układu zieleni na terenie podstacji (wycinki i nasadzenia zastępcze drzew) i zagospodarowanie terenu wokół budynku.

Podstacja, to dwukondygnacyjny budynek, w którym znajduje się m.in. hala turbin oraz pomieszczania rozdzielni i komory transformatora. Charakteryzuje się dwuspadowym dachem o konstrukcji stalowej pokrytym papą. Znajdujące się tam urządzenia zasilają trakcję napowietrzną w rejonie Bramy Portowej oraz ulic 3 Maja, Dworcowej, Nowej, Wyszyńskiego, Nabrzeże Wieleckie, Kolumba, Chmielewskiego a także na Moście Długim.

17 marca 2022 roku Tramwaje Szczecińskie ogłosiły przetarg na przebudowę i renowację podstacji prostownikowej Kolumba. Termin składania ofert do 20 kwietnia 2022 roku. Ewentualny zwycięzca będzie miał 390 dni na wykonanie zadania od chwili podpisania umowy. Prace będą musiały być wykonane zgodnie z zaleceniami i pod nadzorem konserwatora zabytków. Dokumentacje opracowała firma "Sesto" z Łodzi.

Według opisu z programu prac konserwatorskich w dokumentacji i badań organoleptycznych stwierdzono, że elewacje podstacji na wyspie Jaskółczej przepruto wysokimi oknami zamkniętymi łukami dwuspadowymi na piętrze oraz mniejszymi oknami odcinkowymi na parterze. Nieotynkowane lico muru zaakcentowano nieregularnym układem cegieł o trudnym do zdefiniowania wątku. W szczycie elewacji północno-wschodniej umieszczono tzw. skrzydlate koło, popularną niegdyś alegorię kolei żelaznych. Obecnie zachował się tylko jeden zsunięty zygzak.

Znany jest układ wnętrz z okresu 1928-1929. Na parterze znajdowały się: transformatory oraz akumulatornie, natomiast na piętrze przetwornice, prostownik rtęciowy i suwnica montażowa. Komunikację międzypiętrową umożliwiały schody usytuowane przy narożniku południowym. Podłogi oraz ściany na piętrze wyłożono płytkami ceramicznymi.

Przebudowy podstacji są trudne do ustalenia, ponieważ nie udało się odnaleźć akt nadzoru budowlanego do budynku podstacji trakcyjnej. Jednak na podstawie częściowo zachowanego ogólnego planu zespołu zajezdni przy ulicy Kolumba z 1936 roku wiadomo, że w latach 30-tych XX w. dokonano kolejnej modernizacji, która objęła głównie parter. W tym czasie w elewacji południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej wybito nowe otwory drzwiowe. Wewnątrz wstawiono szereg ścian działowych zachowanych do dzisiaj. Zlikwidowano schody w narożniku południowym. Nowe schody wymurowano w pomieszczeniu kotłowni przy narożniku zachodnim.

Później zamurowano część otworów okiennych na parterze oraz przemurowano część okien na piętrze. Ogólny charakter tych prac oraz starannie opracowany wątek w murze pozwalają przypuszczać, że wykonane mogły być w latach 30, 40 lub 50-tych XX w. Prawdopodobnie w latach 60 lub 70-tych zamurowano i otynkowano dwa środkowe otwory okienne w elewacji północno - wschodniej (charakterystyczny tynk typu baranek). Wewnątrz zapewne wybudowano szyby wentylacyjne pomiędzy oknami ściany południowo-wschodniej. Możliwe, że dokonano pewnych zmian w układzie wnętrz parteru.

W stanie obecnym budynek posiada częściowo zamurowane otwory na parterze i na piętrze. Ściany zewnętrzne murowane z cegły klinkierowej mocno palonej, strop nad parterem - żelbetowy, dach dwuspadowy w konstrukcji stalowej, przekryty papą na deskowaniu. Wejście główne zlokalizowane jest w elewacji pd-zach. Natomiast w elewacji pd-wsch znajdują się wrota do komór transformatorowych. Schody drewniane na piętro zlokalizowane po lewej stronie od wejścia głównego. Na parterze wzdłuż elewacji pn-zach zlokalizowane są również pomieszczenia rozdzielnic a w części północnej toaleta. W hali głównej na piętrze znajdują się urządzenia elektryczne oraz pomieszczenie pomocnicze.

 Materiał opracowany na podstawie informacji zawartych na stronie Tramwajów Szczecińskich, Biuletynu Informacyjnego MZK (66) z 2006 roku,  materiałów własnych, dokumentacji firmy "Sesto" z Łodzi, książki "50 Jahre Stettiner Strasenbahn 1879-1929, Stettin 1929" opracował: Janusz Światowy